Phân bón là một trong những yếu tố quan trọng giúp cây trồng sinh trưởng và phát triển. Tuy nhiên, trong thực tế sản xuất, không ít trường hợp người trồng đã đầu tư đầy đủ dinh dưỡng nhưng cây vẫn phát triển chưa như mong muốn, sinh trưởng thiếu đồng đều hoặc hiệu quả sử dụng phân bón chưa đạt kỳ vọng.
Điều này khiến nhiều người cho rằng nguyên nhân nằm ở loại phân bón đang sử dụng. Tuy nhiên trên thực tế, cùng một loại phân bón, cùng một lượng sử dụng nhưng hiệu quả có thể khác nhau giữa các ruộng vườn. Bên cạnh sản phẩm, khả năng hấp thu và sử dụng dinh dưỡng của cây còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác trong quá trình canh tác.
Dưới đây là 5 yếu tố có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả sử dụng phân bón trong thực tế sản xuất.
1. Độ ẩm đất tại thời điểm bón phân
Để cây hấp thu được dinh dưỡng, trước hết phân bón cần được hòa tan trong môi trường đất.
Khi đất quá khô, quá trình hòa tan dinh dưỡng diễn ra chậm hơn, làm giảm khả năng tiếp cận của rễ cây. Ngược lại, nếu đất quá ướt hoặc xuất hiện mưa lớn ngay sau khi bón, một phần dinh dưỡng có thể bị rửa trôi hoặc thất thoát.
Thực tế cho thấy nhiều trường hợp bón đúng loại phân, đúng liều lượng nhưng hiệu quả không cao do thời điểm bón chưa phù hợp với điều kiện độ ẩm của đất.
Vì vậy, lựa chọn thời điểm bón khi đất có độ ẩm thích hợp là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng.
2. Tình trạng của bộ rễ
Nhiều người thường quan sát màu lá để đánh giá sức khỏe cây trồng, nhưng bộ rễ mới là nơi trực tiếp hấp thu nước và dinh dưỡng.
Khi bộ rễ phát triển khỏe mạnh, có nhiều rễ tơ và hoạt động ổn định, cây sẽ tận dụng nguồn dinh dưỡng hiệu quả hơn. Ngược lại, nếu rễ bị tổn thương, phát triển kém hoặc gặp điều kiện bất lợi như ngập úng, đất nén chặt hoặc khô hạn kéo dài, khả năng hấp thu dinh dưỡng cũng có thể giảm đáng kể.
Đó cũng là lý do ngày càng nhiều nhà vườn quan tâm hơn đến việc cải thiện môi trường đất và chăm sóc bộ rễ ngay từ đầu vụ thay vì chỉ tập trung vào phần thân lá phía trên mặt đất.
3. Cách bón phân
Cùng một sản phẩm nhưng cách sử dụng khác nhau có thể mang lại hiệu quả hoàn toàn khác nhau. Trong thực tế, hiệu quả sử dụng phân bón không chỉ phụ thuộc vào lượng phân được bón mà còn phụ thuộc vào thời điểm và phương pháp bón.
Không ít trường hợp người trồng vừa bón phân xong thì gặp mưa lớn, hoặc bón khi đất khô nứt kéo dài. Những tình huống này có thể làm giảm hiệu quả sử dụng dinh dưỡng dù lượng phân bón bổ sung không thay đổi.
Ngoài ra, việc bón quá tập trung vào một vị trí, bón quá sát gốc hoặc phân bố không đều trên diện tích canh tác có thể khiến dinh dưỡng phân bố không đồng đều trong vùng rễ, làm giảm hiệu quả hấp thu của cây trồng.
Bên cạnh việc lựa chọn đúng sản phẩm, áp dụng đúng kỹ thuật bón cũng là yếu tố góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư trong canh tác.
4. Chất lượng đất canh tác
Đất không chỉ là nơi giữ cây đứng vững mà còn là môi trường lưu giữ nước, dinh dưỡng và hệ vi sinh vật có lợi.
Sau nhiều năm canh tác liên tục, một số chân đất có thể xuất hiện tình trạng:
- Đất chai cứng
- Khả năng giữ nước giảm
- Hàm lượng hữu cơ thấp
- Hoạt động của hệ vi sinh vật đất suy giảm
Trong điều kiện đó, hiệu quả hấp thu dinh dưỡng của cây trồng có thể không đạt như mong muốn dù lượng phân bón bổ sung vẫn tương đương.
Việc bổ sung hữu cơ định kỳ, cải thiện độ tơi xốp và chăm sóc đất lâu dài có thể giúp tạo môi trường thuận lợi hơn cho bộ rễ phát triển và hấp thu dinh dưỡng.
5. Độ pH của đất
Bên cạnh độ ẩm và chất lượng đất, còn một yếu tố ít được nhìn thấy bằng mắt thường nhưng lại ảnh hưởng đáng kể đến khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây trồng, đó là độ pH đất.
Độ pH có thể tác động trực tiếp đến khả năng hòa tan và hấp thu của nhiều nguyên tố dinh dưỡng.
Khi đất quá chua hoặc quá kiềm, một số chất dinh dưỡng dù có trong đất vẫn khó được cây hấp thu hiệu quả. Điều này có thể dẫn đến tình trạng cây sinh trưởng kém dù vẫn được bổ sung phân bón thường xuyên.
Việc theo dõi độ pH và có biện pháp điều chỉnh phù hợp giúp tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cây sử dụng nguồn dinh dưỡng trong đất cũng như từ phân bón được bổ sung.
Hiệu quả phân bón không chỉ phụ thuộc vào sản phẩm
Trong sản xuất nông nghiệp, lựa chọn phân bón phù hợp là điều cần thiết. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng phân bón còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như độ ẩm đất, tình trạng bộ rễ, kỹ thuật bón phân, chất lượng đất và độ pH của môi trường canh tác.
Trên thực tế, hiệu quả phân bón không chỉ được quyết định bởi bao phân được sử dụng mà còn bởi điều kiện đất đai, bộ rễ và cách quản lý canh tác. Vì vậy, bên cạnh việc lựa chọn sản phẩm phù hợp, việc quan tâm đến những yếu tố này không chỉ giúp cây trồng hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn mà còn góp phần hạn chế thất thoát phân bón, nâng cao hiệu quả đầu tư và hướng tới sản xuất bền vững.
-Dai-Viet-Silat-oqa.jpg)
